Khayyam và Rumi thơ Ba Tư cổ lại

Khayyam và Rumi: Làm thế nào mà những bài thơ Ba Tư cổ lại làm gây xúc động trong nền văn hóa hiện đại như vậy?

Những bài thơ Ba Tư cổ đại gây xúc động trong nền văn hóa hiện đại.

Khi Austin O’Malley quyết định theo học ngành Ba Tư suốt năm cuối đại học, anh ta cũng chẳng ngờ rằng đây sẽ là niềm đam mê suốt đời của mình.

“Tôi thích ngành đó thật sự”, O’Malley nói, “Và đó thực sự là sở thích cá nhân của tôi, nó thực sự khai sáng cho tôi ngay từ lúc bắt đầu xem ngôn ngữ và văn chương hoạt động như thế nào.”

Giờ đã là một học giả về Ba Tư và là một nghiên cứu sinh tại Đại học Chicago, O’Malley nói rằng ông đã bị nền thi ca cổ Ba Tư làm say đắm từ việc tiếp cận ngôn ngữ.

“So với tiếng Anh, trong một ngàn năm quá nó ít bị biến đổi hơn”, “O’Malley nói, “Nên cho dù chỉ có một năm học tiếng Ba Tư, bạn đã có thể đọc được các tập đoản thi của Khayyam hay một bài thơ nào đó trong Rumi rồi”.

Cho dù các bài thơ của Omar Khayyam và Maulana Rumi đã tồn tại hàng thế kỷ, O’Malley vẫn nói rằng các chủ đề của họ vẫn có sức lay động đối với độc giả hiện đại.

“Khayyam rất nối tiếng với loạt chủ đề về sử thi trong thơ của mình, cũng như thiền định trong lúc chết và các để sống một cuộc đời đầy ý nghĩa,…trong tương quan giữa cái chết và thời gian thực luôn bất định”, O’Malley nói.

Trái lại, thơ Rumi thường hàm chứa các chủ đề về thánh thần hay phép màu.

O’Malley nói rằng “Các bài thơ miêu tả một điều thật đáng yêu, thơ như tiếng gọi của một người đang yêu cất lên tình yêu thắm thiết của mình. Trong thơ Rumi, tình yêu thường được hiểu là lòng sùng ái thiêng liêng”.

O’Malley nói rằng sở dĩ những nhà thơ này nổi tiếng lâu được như vậy là nhờ có sức nặng của thi ca trong nền văn hóa Iran.

O’Malley nói rằng “Thơ ca với đời sống người dân Iran ngày nay có vai trò quan trọng hơn rất nhiều so với trong xã hội Mỹ. Người ta sẽ cải biên các bài thơ ấy, ngâm vịnh bình phẩm lại một cách chính thống lẫn phi chính thống”.

Nền thi ca Ba Tư mang lại một góc nhìn có giá trị về nền văn hóa cổ kim của Iran, O’Malley cho rằng nó còn có ý nghĩa nhiều hơn thế.

“Nó cũng mang đến một sự thấu đạt mới cho chính ngôn ngữ và văn hóa của bạn”, O’Malley nói, “Giờ bạn hãy bắt đầu nghĩ xem làm thế nào để đặt chúng cạnh nhau theo một cách sâu sắc hơn”.

NHỮNG ĐIỂM NỔI BẬT KHI PHỎNG VẤN

Về tiểu sử Omar Khayyam

Chúng ta đều biết Khayyam vừa là một nhà triết học vừa là một nhà toán học, nhưng chúng ta không thực sự biết ông với tư cách một nhà thơ. Kỳ thực, bản văn cổ xưa nhất nói rằng chúng ta không nhắc đến ông với tư cách là nhà thơ. Nhưng sau đó, một trăm, hai trăm năm sau khi ông mất, tất cả các bản tổng hợp lại bắt đầu xuất hiện những vần thơ ngắn này. Cho nên, có một chút khó khăn khi không biết liệu ông có thực sự viết nên chúng không, hay nếu ông viết một ít, rồi trở nên nổi tiếng vì chúng, và rồi có khi người đời lại thấy rằng những vần thơ ngắn này nói về cái chết và sự phù phiếm bất định của cuộc sống và chủ đề này thực sự lay động họ, họ bắt đầu viết thêm nhiều bài nữa và gán tên ông vào. Vì thế cho nên số bài thơ kiểu này nói về các chủ đề như vậy ngày một đồ sộ hơn.

Về hình ảnh của rượu trong thơ Khayyam

Vò rượu là một hình tượng rất quan trọng với Khayyam bởi ông thường khuyên nhủ bạn hãy biết nắm bắt thời điểm khi bạn uống rượu, hãy tận hưởng khoảng thời gian ngắn ngủi còn lại trên trần đời trước khi say giấc ngàn thu, không còn biết gì trên đời này nữa. Rượu còn có một tầng nghĩa khác là bởi ông thường thích bàn về sự thế sau khi ta chết, cơ thể ta sẽ hóa thành hạt bụi, sẽ hóa thành đất sét nung, và thân xác này sẽ hòa vào một vò rượu cho ai kia thưởng thức.

Về lòng ái mộ đối với Omar Khayyam ở Iran ngày nay

Ở Iran, không khó để bắt gặp hình ảnh người dân thuộc thơ Khayyam, các tuyển tập thơ của ông có mặt ở khắp các nhà sách và bán chạy ở mọi nơi. Vì vậy sự thiền định ngắn ngủi về cái chết này không hẳn mang tính tôn giáo, ý tôi là, nó không mang tính chính thống hoàn toàn, và ông cũng bàn đến cách ta nên hưởng thụ cuộc sống hiện tại bởi chẳng ai biết liệu những câu chuyện về thiên đàng có thực hay không. Cho nên ông có những bài thơ nổi tiếng nói về điều đó, “Thà lúc này tôi nhận tiền hơn là để nợ, hay chỉ là lời hứa của lòng tin nào đó ở tương lai”, theo cách đó ông định nghĩa những câu chuyện về thiên đàng của riêng mình.

Về sự “phát hiện” Omar Khayyam ở phương Tây

Với Khayyam, ông được Fitzgerald, một nhà thơ người Anh sống thời Victoria khai phá, Fitzgerald rất thích các ngoại ngữ, ông đã học một ít tiếng Ba Tư, và phát hiện ra nhiều bản thơ cổ của Khayyam, đồng thời cũng chuyển ngữ sang tiếng Anh những tập đoản thi mượt mà. Ngày nay bạn vẫn có thể tìm được bản sao cũng như bản dịch của ông. Ông thực sự say đắm bởi vẻ đẹp bất khả tri của chúng, nên ông ngày trở nên rất nổi tiếng. Ông thực sự là vầng dương của thời đại mình, cũng như ở Mỹ. Có hẳn những câu lạc bộ ăn tối Omar Khayyam mở ra cho mọi người tìm đến. Lối sống Omar Khayyam trong cả thời đại Victoria lẫn thời Đệ nhất thế chiến thực sự rất được ưa chuộng.

Nguồn: Khayyam And Rumi: How Ancient Persian Poems Resonate In Modern Culture | KGOU

Dịch: Lê Minh Tân

Add comment: